Muhammed Enverî Kadiç Kroniği

Muhammed Enverî Kadiç Kroniği, 1364-1928 yılları arasındaki Bosna tarihine dair belge derlemesinden oluşmaktadır. Târîḫ-i Enverî ismiyle de bilinen eser, Bosna-Hersek’in yetiştirdiği büyük tarihçilerden Muhammed Enverî Kadiç tarafından derlenmiştir.

1870 yılında devlet hizmetine giren Kadiç, evrak memurluğu, mukayyitlik, hâkimlik, baş şeriat mahkemesinde kalem amirliği gibi görevler icra etmiş; devlet görevleri dışında arşivcilik ve kütüphanecilik faaliyetlerinde de bulunmuştur. Onun altmış yıl boyunca Bosna tarihi hakkında derlediği bilgileri ihtiva eden 28 ciltlik devasa eseri gerek niceliği gerekse içerdiği tarihî belgeler bakımından Bosna-Hersek tarihinin yazımında önemli bir yere sahiptir. Söz konusu eser, Balkanların Osmanlı dönemindeki idari, askerî, siyasi, sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel tarihine ışık tutarak Osmanlı Devleti’nin Balkanlarda kurduğu sistemin temel dinamiklerini ortaya koymaktadır.

Osmanlı belgeleri (fermanlar, beratlar, buyruldular, vakfiyeler, vasiyetnameler ve diğerleri), seyahatnameler, kronikler, siciller, mecmualar, divanlar ve muhtelif metinlerden yapılan nakil ve kayıtlar; Boşnak şairlerin şark dillerinde kaleme aldıkları şiirlerden örnekler; cami, medrese ve diğer mimari yapılardaki kitabelerin metinleri; mezar taşları üzerindeki tarih manzumeleri —ki bunlar arasında onun bizzat kaleme aldığı 115 tarih manzumesi de bulunmaktadır— ve daha birçok malumat, Kadiç’in abidevi eserinin muhtevasını teşkil eder.

Kronolojik düzende hazırlanmış olan 28 ciltlik eser, yaklaşık 11.000 sayfadan müteşekkildir. Eserde yer alan ilk belge 1363 yılında Osmanlı hükümdarı I. Murat Hüdavendigar ile Macar-Sırp-Bosna-Eflak güçleri arasında gerçekleşen ve Sırpsındığı olarak bilinen savaşa aittir. Son belge ise h. 1346 (m. 1928) tarihli olup Saraybosna’da o dönem vefat eden önemli kişilere ait kayıttır. Mezkur eserin müellif hattı olan nüshası, Saraybosna’daki Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesinde R-7301–7328 demirbaş numarasıyla muhafaza edilmektedir.

Söz konusu esere ait 28 ciltte bulunan 11.196 görüntü Türk Tarih Kurumu ve Bosna Hersek Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi iş birliğiyle yürütülen Muhammed Enverî Kadiç Kroniği Adlı Eserin Yayına Hazırlanması, Türkçe ve Boşnakça Özetlerinin Çıkarılması ve Basımı başlıklı proje kapsamında özetlenmiş, yer ve kişi adları gibi bilgileri içerecek şekilde indekslenmiş ve Boşnakçaya çevrilmiştir.

Bu proje kapsamında oluşturulan veri tabanı, 10 Nisan 2026 tarihinde kamuoyuna tanıtılmış olup, özel olarak geliştirilen web platformu üzerinden bu bağlantı aracılığıyla erişime açıktır.